DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN - Chương VII - XÃ HỘI HOÁ Y HỌC CỔ TRUYỀN

Chương VII

XÃ HỘI HOÁ Y HỌC CỔ TRUYỀN

Công tác xã hội hoá Y học cổ truyền rất phong phú, rất rộng lớn bao gồm nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, trong khuôn khổ giáo trình này chỉ giới thiệu tóm tắt một số điểm có liên quan đến phát triển dược học cổ truyền; đặc biệt ở tuyến cộng đồng.

I. Ý NGHĨA CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI HOÁ Y HỌC CỔ TRUYỀN

Trong những năm trước đây, đã có thời kỳ phong trào thuốc nam tại xã đã đạt đến đỉnh cao. Nhiều xã trên miền Bắc đã hoàn thành tốt công tác phát triển thuốc Nam. Tuy nhiên bước vào cơ chế thị trường, nhiều hình thức của phong trào thuốc nam trước đây không còn phù hợp nữa. Do đó tình hình y học cổ truyền ở tuyến cơ sở lúc đầu có nhiều giao động, có nguy cơ xuống dốc. Để khắc phục tình hình đó, Ngành y tế đã có những biện pháp kịp thời, thích ứng với hoàn cảnh ở cơ sở. Do đó tình hình y học cổ truyền ở tuyến cơ sở lại có điều kiện phát triển theo phương thức mới phù hợp hơn, tạo điều kiện phục vụ tốt hơn sức khoẻ của nhân dân ở cộng đồng bằng thuốc y học cổ truyền. Thông qua đó, cũng nổi lên được sự quan tâm của Nhà nước đối với việc chăm sóc sức khoẻ nhân dân, nhất là nhân dân ở nông thôn, cũng như ở các miền sâu miền xa, đời sống còn nhiều khó khăn thì việc xã hội hoá y học cổ truyền lại càng là vấn đề quan trọng, trong đó thuốc y học cổ truyền càng có ý nghĩa thiết thực đối với việc bảo vệ sức khoẻ nhân dân ở cộng đồng.

II. BIỆN PHÁP ĐỂ CỦNG CỐ VÀ PHÁT TRIỂN Y HỌC CỔ TRUYỀN

- Tiếp tục củng cố, hoàn thiện và phát triển hệ thống tổ chức y học cổ truyền. Triển khai mạnh mẽ việc chăm sóc toàn diện, đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền ngày càng cao của nhân dân, thực hiện chính sách thu phí, giảm phí, miễn phí công bằng xã hội nhất là đối với người nghèo, người có công với cách mạng, vùng nghèo, vùng căn cứ cách mạng.

- Triển khai mạnh mẽ việc nghiên cứu ứng dụng và nghiên cứu kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.

- Đẩy mạnh đào tạo đội ngũ cán bộ thực hành y học cổ truyền. Tiếp tục đào tạo cán bộ chuyên sâu (thạc sĩ, tiến sĩ, chuyên khoa I, II) y học cổ truyền.

- Mở rộng xã hội hoá y học cổ truyền, chăm sóc sức khoẻ ở cộng đồng.

- Thực hiện có hiệu quả chức năng quản lý nhà nước, trong lĩnh vực y dược học cổ truyền. Sửa đổi bổ sung một số chính sách nhằm khuyến khích những người hành nghề YDHCT cống hiến những bài thuốc hay những kinh nghiệm quý đặc biệt là kinh nghiệm phòng bệnh chữa bệnh bằng YDHCT của đồng bào các dân tộc ít người.

- Mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y dược học cổ truyền về nghiên cứu, đào tạo, điều trị, sản xuất thuốc và thiết bị trong lĩnh vực YDHCT với các nước nhất là các nước trong khu vực có nền YDHCT phát triển.

- Phát triển trồng và bào chế sản xuất nguyên liệu và thuốc cổ truyền có hiệu lực an toàn và chất lượng, phục vụ việc chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

III. CÁC CHỈ TIÊU CỤ THỂ

3.1. Về tổ chức.

- Tiếp tục đổi mới củng cố và ổn định tổ chức cho phù hợp với cơ chế hiện nay.

- Các cơ sở y tế nhất thiết phải có chuyên viên, chuyên trách công tác y học cổ truyền. Tăng cường đầu tư nâng cấp bệnh viện y học cổ truyền thành bệnh viện đa khoa y học cổ truyền, chữa các bệnh cấp tính mà y học cổ truyền có khả năng giải quyết.

- Củng cố và phát triển khoa y học dân tộc trong các viện, bệnh viện y học hiện đại.

- Khôi phục và củng cố phong trào thuốc nam ở cơ sở

3.2. Về đào tạo (kể cả y và dược).

Tiếp tục đào tạo cao học, nghiên cứu sinh chuyên khoa I, II, nội trú, chuyên khoa bác sĩ y học cổ truyền. Huy động mọi nguồn lực trong và ngoài nước tham gia đào tạo cán bộ y dược học cổ truyền, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, kết hợp với y học hiện đại.

3.3. Về nâng cao khoa học.

Các bệnh viện, viện y học dân tộc tối thiểu phải có 2 đề tài nghiên cứu về ứng dụng y học dân tộc được nghiệm thu

- Mỗi khoa y học dân tộc của viện, bệnh viện hiện đại trung ương và bệnh viện đa khoa tỉnh, thành phố khu vực có ít nhất 1 đề tài nghiên cứu kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại được nghiệm thu, xây dựng khoa y học cổ truyền hoặc một số giường bệnh y học cổ truyền tại các bệnh viện, viện y học hiện đại.

- Tiếp tục hồi cứu, nghiên cứu xác định thêm 5 quy trình trồng trọt 5 cây dược liệu.

3.4. Về xã hội hoá y học cổ truyền.

Chăm sóc sức khoẻ tại cộng đồng, 100% tỉnh thành phố trực thuộc Trung ương triển khai hầu xã ở hai huyện về sử dụng cây thuốc sẵn có trong vườn gia đình; tiến hành xoa bóp day ấn đơn giản để tự phòng và chữa một số bệnh thông thường khi mới mắc tại gia đình và cộng đồng.

3.5. Về trồng trọt và sản xuất nguyên liệu.

Bào chế thành phẩm thuốc cổ truyền phục vụ cho công tác chữa bệnh.

Đẩy mạnh trồng trọt các cây thuốc, trước mắt là các cây thuốc đã được Bộ nghiên cứu, hồi cứu, phổ biến quy trình trồng trọt chính thức để sản xuất nguyên liệu cung cấp cho bào chế thuốc phiến và sản xuất các thành phẩm thuốc cổ truyền đặc biệt các dược liệu quý đã di thực được, có kế hoạch nuôi trồng tập trung những dược liệu có nhu cầu sử dụng lớn, giá trị kinh tế cao.

3.6. Về hiện đại hoá y học cổ truyền.

100% số bệnh viện y học cổ truyền trong cả nước được đầu tư sửa chữa các cơ sở đã hư hỏng xuống cấp. 80% số bệnh viện y học cổ truyền được trang bị thêm một số thiết bị kỹ thuật y học hiện đại để phục vụ khám chữa bệnh.

Thành lập Khoa y học cổ truyền dân tộc tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, tiến tới thành lập Trường đại học y học cổ truyền, tiếp tục mở rộng đào tạo chuyên khoa I tại một số địa phương khu vực...

IV. PHƯƠNG THỨC TRỒNG TỈA SỬ DỤNG THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN Ở CƠ SỞ

Công tác trồng trọt thu hái sử dụng thuốc cổ truyền theo phương thức mới phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện hiện nay, đó là sự phối hợp giữa Ngành y tế và Hội y học cổ truyền và các hội quần chúng khác như Hội phụ nữ, Hội chữ thập đỏ, Hội cựu chiến binh và các trường phổ thông, trồng vào vườn thực vật của trường một số cây thuốc, đặc biệt các cây thuốc sẵn có ở địa phương, hướng dẫn sách sử dụng và giới thiệu truyền thống YDHCT cho học sinh. Đồng thời vận động các gia đình xây dựng “Tủ thuốc xanh” bằng cách trồng các cây vừa làm rau ăn vừa làm thuốc như kinh giới, tía tô, mùi, răm, xương sông, lá lốt... vừa làm cảnh vừa làm thuốc như hoa hồng bạch, bạc hà, xạ can, trắc bách diệp, huyết dụ... vừa làm cây ăn quả vừa làm thuốc như lựu, ổi, quất hồng bì, hồng xiêm, hồng trứng (Xem bảng 6).

Làm như vậy sẽ khai thác về mặt kinh tế một cách hợp lý, tăng thu nhập cho gia đình, đảm bảo dược nguồn thuốc tại chỗ khi có bệnh, vừa góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế thực hiện chủ trương xoá đói giảm nghèo hiện nay của Đảng và Nhà nước ta. Góp phần vào việc xã hội hoá y học cổ truyền ở cộng đồng.

Bên cạnh hệ thống quốc lập ta còn có một mạng lưới chẩn trị và nhà thuốc đông dược tư nhân tràn giải khắp các địa phương trong cả nước, đóng góp tích cực vào việc chăm sóc sức khoẻ của nhân dân. Chúng ta hy vọng rằng với hướng đi đúng đắn thích hợp với tình hình thời kỳ mới; nền y học Việt Nam sẽ không ngừng vươn lên và phát triển.

Thêm vào đó chúng ta lại có Chính sách thuốc quốc gia về y học cổ truyền sẽ là nguồn động viên to lớn sự nghiệp y học cổ truyền của chúng ta và cũng là chỗ dựa vững chắc cho sự phát triển nền y học cổ truyền của Việt Nam. Chúng ta hy vọng rằng nền y học cổ truyền của Việt Nam sẽ ngày càng phát triển.

Đặc biệt Ngành y tế đã quan tâm đến việc phát triển y dược học cổ truyền theo hướng hiện đại hoá, công nghiệp hoá. Tuy nhiên hướng phát triển như thế nào vẫn không làm mất đi bản sắc của y học cổ truyền, có như vậy nền y học cổ truyền của Việt Nam mới vững bước tiến vào thế kỷ 21, với phong độ quy mô hiện đại và bản chất đậm nét của y học cổ truyền Việt Nam.

Bảng 6. Một số cây thuốc được trồng hái, kết hợp với cây làm rau ăn, cây ăn quả và cây làm cảnh

Những cây làm thuốc và cây rau ăn

STT	Tên cây thuốc	Công dụng
1	Bạc hà	Thân lá chữa đau đầu, cảm nhiệt
2	Bí đỏ	Lá, quả chữa đau đầu, hạt chữa sán
3	Cải củ	Hạt chữa ho hen
4	Cải xanh	Hạt chữa ho
5	Cải xoong	Chữa ho, viêm phế quản
6	Cần tây	Hạ huyết áp
7	Diếp cá	Chữa sốt, chữa viêm họng, viêm phổi
8	Dứa nước	Chữa tiểu dục
9	Gấc	Ruột quả, màng hạt chữa sáng mắt. Hạt chữa mụn nhọt, quai bị
10	Hành	Chữa cảm mạo phong hàn
11	Hẹ	Chữa ho, chữa giun kim
12	Húng chanh	Chữa ho
13	Kinh giới	Chữa cảm hàn, chữa dị ứng
14	Lá lốt	Chữa đau xương, đau răng
15	Lá mơ tam thể	Chữa lỵ
16	Mướp	Lá, quả chữa ho đờm
17	Mướp đắng	Quả, hạt chữa đái đường
18	Ớt	Lá, quả chữa sốt rét
19	Rau mùi	Giải cảm, chữa sởi
20	Rau ngót	Chữa sốt rau (khi đẻ)
21	Rau răm	Ngứa kẻ chân, trục thai
22	Rau xam	Chữa lỵ, chữa lở ngứa chân
23	Rau lang	Nhuận tràng, chữa cảm (xông cảm)
24	Tỏi	Chữa cúm, chữa cao huyết áp
25	Tía tô	Lá giải cảm, chữa nôn, hạt chữa ho
26	Xương sông	Chữa ho

 

Những cây thuốc và cây ăn quả

STT	Tên cây thuốc	Công dụng
28	Bưởi	Vỏ cùi chữa đau bụng
29	Chanh	Lá, rễ chữa ho
30	Cam	Vỏ chữa ho
30	Dưa hấu	Chữa say nắng
31	Đậu đen	Giải thử, chữa táo
32	Đào	Nhân chữa bế kinh, ứ huyết
33	Đu đủ	Chữa giun, chữa táo bón
34	Hồng trứng	Tai hồng chữa nấc, nôn
35	Hồng xiêm	Quả xanh chữa lỵ chảy
36	Khế	Lá chữa dị ứng, ngứa, phát ban
37	Lựu	Quả chữa lỵ, rễ chữa sán
38	Măng cụt	Vỏ quả chữa lỵ chảy
39	Mơ	Quả chữa ho, nhân chữa ho hen
40	Nhãn	Long nhãn bổ huyết, hạt chữa lở đầu
41	Nhót	Lá chữa ho
42	Ổi	Búp chữa lỵ chảy
43	Quýt	Vỏ chữa ho, hạt chữa sán khí
44	Quất hồng bì	Quả chữa ho, lá chữa ho gà
45	Táo	Lá chữa ho hen, nhân táo chữa mất ngủ
46	Vải	Hạt chữa sán khí
47	Xoài	Lá chữa cảm mạo, vỏ cây chữa đau răng

 

Những cây làm thuốc và cây làm cảnh

STT	Tên cây thuốc	Công dụng
48	Bàng	Búp non chữa đau răng
49	Cam thảo dây	Lá, dây chữa ho
50	Cau	Vỏ chữa lỵ, hạt chữa sán
51	Cúc hoa vàng trắng	Chữa cảm nhiệt đau mắt
52	Dành dành	Lá chữa sốt, đau mắt, hạt quả chữa gan
53	Đinh lăng	Lá lợi sữa, rễ: thuốc bổ
54	Đơn đỏ	Chữa dị ứng mụn nhọt
55	Hoa hồng (bạch)	Chữa ho
56	Hoa hòe	Chữa cao huyết áp
57	Huyết dụ	Chữa chảy máu cam
58	Hoa hiên	Chữa chảy máu cam
59	Kim ngân	Hoa chữa dị ứng
60	Mào gà	Hạt chữa rắn cắn, hạ huyết áp
61	Ngô đồng	Vỏ thân chữa đau lưng
62	Mạch môn đông	Rễ chữa ho đờm
63	Ngâu	Hoa chữa bệnh giòn mao mạch
64	Quất	Quả chữa ho
65	Ruối	Lá chữa cảm (xông), vỏ chữa đau răng
66	Thiên môn đông	Rễ chữa ho
67	Vạn tuế	Củ lợi tiểu
68	Xạ can	Rễ chữa ho

 

Trích nguồn từ sách: "DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN"

của TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI, 

Bộ môn DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN, NXB Y HỌC

Xem thêm: Chương I - SƠ LƯỢC VỀ SỰ HÌNH THÀNH NỀN Y HỌC CỔ TRUYÊN VIỆT NAM

Xem thêm: Chương II - MỘT SỐ HỌC THUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN - HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG

Xem thêm: Chương II - MỘT SỐ HỌC THUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN - HỌC THUYẾT NGŨ HÀNH

Xem thêm: Chương II - MỘT SỐ HỌC THUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN - HỌC THUYẾT TẠNG TƯỢNG

Xem thêm: Chương II - MỘT SỐ HỌC THUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN - HỌC THUYẾT KINH LẠC

Xem thêm: Chương II - MỘT SỐ HỌC THUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN - HỌC THUYẾT THỦY HỎA

Xem thêm: Chương III - NGUYÊN NHÂN BỆNH VÀ PHƯƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN

Xem thêm: Chương IV - BÁT CƯƠNG, BÁT PHÁP

Xem thêm: Chương V - PHÉP TẮC TRỊ BỆNH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN

Xem thêm: Chương VI - NỘI DUNG PHƯƠNG THUỐC Y HỌC CỔ TRUYỀN